Thói quen “tra Google” mỗi khi cơ thể có dấu hiệu bất thường đã trở thành phản xạ tự nhiên của hàng triệu người dùng Việt. Giờ đây, thay vì phải tự mình lọc thông tin từ hàng tá đường link xanh quen thuộc, Google cung cấp ngay một bản tóm tắt gọn gàng do trí tuệ nhân tạo (AI) tổng hợp. Tuy nhiên, một nghiên cứu chấn động mới đây đã tiết lộ sự thật đáng lo ngại: “Vị bác sĩ” đứng sau những lời khuyên y tế đó không phải là các bệnh viện hay tạp chí y khoa uy tín, mà nguồn tin chủ đạo lại chính là… YouTube.
YouTube trở thành nguồn tin số một cho Google AI
Một phân tích quy mô lớn được thực hiện bởi SE Ranking, nền tảng chuyên về tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO), đã tiến hành khảo sát trên hơn 50.000 truy vấn liên quan đến sức khỏe tại Berlin vào tháng 12 năm 2025. Kết quả cho thấy tính năng AI Overviews (Tổng quan AI) của Google – công cụ tự động tóm tắt câu trả lời – đã trích dẫn nguồn từ YouTube nhiều hơn bất kỳ nguồn nào khác. Cụ thể, nền tảng video này xuất hiện trong 4,43% tổng số các trích dẫn, vượt mặt hoàn toàn các mạng lưới bệnh viện danh tiếng, bộ y tế hay các trang web học thuật chuyên ngành.
Điều này biến YouTube, trang web được truy cập nhiều thứ hai thế giới, trở thành nhân tố có sức ảnh hưởng lớn nhất trong việc định hình cách AI giải thích về các tình trạng bệnh lý cho người dùng. Đây là một nghịch lý đáng báo động đối với một công cụ mà Google luôn khẳng định là “hiển thị nội dung chất lượng cao từ các nguồn uy tín”. Thực tế cho thấy, YouTube không phải là một nhà xuất bản y tế. Trên một nền tảng mở mà bất kỳ ai – từ các giáo sư đầu ngành cho đến những vlogger phong cách sống hay thậm chí là những “thầy lang online” – đều có thể đăng tải nội dung, độ tin cậy của thông tin là một biến số cực kỳ khó lường.
Trong bảng xếp hạng các nguồn tin được AI ưa chuộng, YouTube bỏ xa các đối thủ còn lại. Đài truyền hình công cộng NDR của Đức chỉ đứng thứ hai với hơn 3%, theo sau là trang tham khảo y khoa uy tín MSD Manuals (2,08%). Các con số này cho thấy, ngay cả ở một thị trường có quy định kiểm duyệt y tế gắt gao như Đức, thuật toán của Google vẫn đang bị “lóa mắt” bởi sự phổ biến của video hơn là độ chính xác của văn bản y khoa.
Khi thuật toán ưu tiên độ “viral” hơn tính chính xác
Phản hồi về vấn đề này, đại diện Google cho biết hệ thống AI của họ khai thác thông tin đáng tin cậy “bất kể định dạng nào”, và nhấn mạnh rằng nhiều chuyên gia y tế cũng sở hữu kênh YouTube riêng. Gã khổng lồ tìm kiếm lập luận rằng trong số 25 video YouTube được trích dẫn nhiều nhất, có tới 96% đến từ các kênh y tế đã được xác minh. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã nhanh chóng chỉ ra lỗ hổng trong lập luận này: 25 video đó chỉ chiếm chưa đầy 1% tổng số trích dẫn từ YouTube trong nghiên cứu – một con số quá nhỏ để đại diện cho toàn bộ bức tranh.
Vấn đề cốt lõi nằm ở cơ chế vận hành của AI. Hannah van Kolfschooten, một nhà nghiên cứu tại Đại học Basel, nhận định rằng việc phụ thuộc quá nhiều vào YouTube cho thấy hệ thống đang bị chi phối bởi “khả năng hiển thị và mức độ phổ biến” thay vì “độ tin cậy y tế”. Nói cách khác, một video mẹo vặt chữa bệnh dân gian có hàng triệu lượt xem và tương tác cao có thể được AI đánh giá là “quan trọng” hơn một bài báo cáo khoa học khô khan nhưng chính xác từ một bệnh viện tuyến đầu.
Những lo ngại này không phải là vô căn cứ. Trước đó, một cuộc điều tra của The Guardian đã ghi nhận nhiều trường hợp AI của Google đưa ra các tóm tắt y tế sai lệch, thậm chí nguy hiểm, bao gồm cả thông tin sai về xét nghiệm chức năng gan. Mặc dù Google đã tạm thời đình chỉ AI cho một số truy vấn nhạy cảm, nhưng nghiên cứu của SE Ranking cho thấy đây là lỗi mang tính hệ thống chứ không phải sự cố ngẫu nhiên. Khi AI học từ sự phổ biến, những thông tin sai lệch nhưng hấp dẫn sẽ luôn có cơ hội len lỏi vào lời khuyên sức khỏe của bạn.
Tóm lại, trong khi chờ đợi Google hoàn thiện thuật toán của mình, người dùng cần giữ một cái đầu lạnh. Công cụ AI Overviews có thể rất tiện lợi để nắm bắt thông tin sơ bộ, nhưng tuyệt đối không nên coi đó là chẩn đoán cuối cùng. Khi liên quan đến sức khỏe, hãy kiểm chứng lại thông tin từ các nguồn chính thống hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ, thay vì giao phó sinh mạng mình cho những thuật toán đang “nghiện” xem YouTube.
